Έκκληση για βελτίωση και συμπλήρωση της μελέτης του φράγματος Αλμωπαίου ποταμού από αμιγώς αρδευτικό σε έργο πολλαπλών χρήσεων, πράσινο, αναπτυξιακό, συμβατό με την βιώσιμη ανάπτυξη ώστε να μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το ταμείο ανάκαμψής | PellaNews

Έκκληση για βελτίωση και συμπλήρωση της μελέτης του φράγματος Αλμωπαίου ποταμού από αμιγώς αρδευτικό σε έργο πολλαπλών χρήσεων, πράσινο, αναπτυξιακό, συμβατό με την βιώσιμη ανάπτυξη ώστε να μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το ταμείο ανάκαμψής

Του Πεφτούλιου Κακουλίδη*

Όπως διαμορφώνεται το πρόγραμμα επενδύσεων για την ανάκαμψη, το μόνο μεγάλο έργο που μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το ταμείο ανάκαμψης στο νομό μας είναι πλέον το φράγμα του Αλμωπαίου ποταμού.

Ήδη με μια σειρά εγγράφων μου, προσπάθησα  συνεχώς να επισημάνω την ανάγκη ώστε το φράγμα να χαρακτηριστεί και να κατασκευαστεί σαν έργο  πράσινο - οικολογικό –και συμβατό με την βιώσιμη ανάπτυξη, ένα έργο πολλαπλού σκοπού που να έχει χαρακτήρα αντιπλημμυρικό, υδροηλεκτρικό, αρδευτικό, υδρευτικό, τουριστικό .

Τον βασικό παράγοντα του αντιπλημμυρικού χαρακτήρα και την ανάγκη για την αντιπλημμυρική θωράκισή του νομού  προσπάθησα να την αναδείξω με το από  22-1-2021   έγγραφο μου προς τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. 

Ειδικά, για να μπορέσει να χρηματοδοτηθεί αυτό το έργο πρέπει να είναι πράσινο, οικολογικό και συμβατό με την βιώσιμη ανάπτυξη, δηλαδή να είναι όσα αναφέρονται στα  έγγραφά μου προς τους αρμόδιους  Υπουργούς, Υπηρεσίες και Τοπικούς φορείς (από 31-1-2020, από 16-6-2020,  από 13-7-2020, από 17-7--2020, από 24-7-20 ,  από 17-8-2020, από 22-9-2020, από 2-10-2020, και  από 22-1-2021).

Επομένως έστω και τώρα την τελευταία  στιγμή θα πρέπει η μελέτη του φράγματος σαν αρδευτικό έργο,  η οποία εκπονείται η ενδεχομένως  να έχει ολοκληρωθεί από το Υπουργείο  Αγροτικής  Ανάπτυξής  και Τροφίμων   να την βελτιώσουμε και να την συμπληρώσουμε  ώστε να μπορεί, να γίνουν τα απαιτούμενα έργα για να  κατασκευαστεί το έργο σαν υδροηλεκτρικό,  υδρευτικό, σαν έργο πολλαπλού σκοπού και  να μπορέσει να ενταχθεί στο ταμείο ανάκαμψης.

Ο Αλμωπαίος ποταμός συγκεντρώνει τα επιφανειακά νερά από λεκάνη απορροής έκτασης 970km2 με μέση ετήσια απορροή που υπολογίζεται σε 257 εκατ. m3 και εκβάλλει στην τάφρο 66, προκαλώντας συχνά πλημμύρες και καταστροφές.  

Σύμφωνα με τη μελέτη, κοντά στους οικισμούς Καλής και Προφήτη-Ηλία του Δήμου Σκύδρας προβλέπεται η κατασκευή υψηλού λιθόρριπτου φράγματος με αδιαπέραστο αργιλικό πυρήνα ύψους 61m από την φυσική κοίτη και δημιουργία ταμιευτήρα νερού με συνολικό όγκο 45,5 εκατ. m3. 

Σκοπός της κατασκευής του φράγματος Αλμωπαίου είναι η εξασφάλιση της άρδευσης τμήματος των αρδευομένων εκτάσεων της Δυτικής Πεδιάδας Θεσσαλονίκης με επιφανειακό νερό από τις επιφανειακές ροές του ποταμού Αλμωπαίου στον ταμιευτήρα. Η συνολική ετήσια παροχή νερού που θα διατίθεται για άρδευση στην περιοχή κατάντη του φράγματος με μέγιστη παροχή υδροληψίας 4,94m3/s δεν θα υπερβαίνει το 40,95 εκατ.m3, ενώ σε αυτή την περίοδο προβλέπεται η διατήρηση μιας ελάχιστης ροής κατάντη του φράγματος συνολικά 9,3 εκατ.m3, δηλαδή περιβαλλοντική παροχή 0,6m3/s. 

Όπως φαίνεται από τη μελέτη, το έργο αυτό θα λειτουργεί μόνο ως αρδευτικό με δεξαμενές και αντλιοστάσια στα κατάντη, χρησιμοποιώντας τα 40,95 εκατ.m3 νερού ετησίως με «εκτόνωση» της ενέργειας, ενώ τα υπόλοιπα από τον μεγάλο όγκο των ετήσιων εισροών (257 εκατ. m3) θα φεύγουν από τον υπερχειλιστή. 

Ένα τέτοιο έργο όμως μπορεί να λειτουργήσει ως έργο  πολλαπλού σκοπού μεγιστοποιώντας τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά οφέλη. Εκτός από τις αρδεύσεις το φράγμα Αλμωπαίου μπορεί να ενισχύσει την αντιπλημμυρική προστασία των κατάντη περιοχών και να λειτουργήσει ως αντιπλημμυρικό έργο με ανάσχεση των πλημμυρικών παροχών, αξιοποιώντας την ωφέλιμη χωρητικότητα του ταμιευτήρα και με κατάλληλη διαχείριση περιορίζοντας τις καταστροφές των πλημμυρών. Επίσης, μπορεί να λειτουργήσει και ως υδροηλεκτρικό έργο για την παραγωγή και παροχή πολύτιμης και καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε το ως άνω αρδευτικό έργο από ενεργοβόρο να μετατραπεί σε παραγωγό ενέργειας.

Με την κατασκευή του φράγματος Αλμωπαίου ο ταμιευτήρας προσφέρει ένα υδροδυναμικό για υδροηλεκτρική αξιοποίηση με ύψος πτώσεως 55m. Εκτιμάται ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της ετήσιας απορροής (μέση ετήσια 257 εκατ. m3) μπορεί να αξιοποιηθεί για υδροηλεκτρική παραγωγή, συμπεριλαμβανομένου και του νερού για άρδευση και για ύδρευση , καθώς και της οικολογικής παροχής αντί της «εκτόνωσης» της ενέργειας. 

Το υδροδυναμικό που δημιουργείται με το φράγμα και τη μέση απορροή θεωρητικά δίδει μια ικανότητα ετήσιας παραγωγής που φθάνει τα 35.000.000kWh, αλλά λόγω υπερχείλισης μέρους των πλημμυρικών παροχών και διακύμανσης του ύψους πτώσεως, εκτιμάται ότι μπορεί να αξιοποιηθεί ένα μεγάλο μέρος για παραγωγή της τάξης των 25 εκατ. kWh. Στην προμελέτη της ΔΕΗ (1997) με τη θέση του φράγματος λίγο πιο πάνω από αυτή της μελέτης αναφέρεται ετήσια παραγωγή 22 εκατ. kWh με εγκατεστημένη ισχύ 6.000kW. Επομένως, εκτός από τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη, αναμένεται και ένα σημαντικό οικονομικό όφελος από την υδροηλεκτρική εκμετάλλευση, που μπορεί να καλύψει τις δαπάνες λειτουργίας και συντήρησης του φράγματος και της άρδευσης χωρίς επιβάρυνση των αγροτών και με παραγωγή πράσινης ενέργειας. 

Για τη βέλτιστη απόδοση σχετικά με την αντιπλημμυρική προστασία και την υδροηλεκτρική παραγωγή κρίνονται αναγκαίες οι εφαρμογές προηγμένων τεχνικών διαχείρισης και αξιοποίησης του υδροδυναμικού. Η πρόσθετη δαπάνη για τον ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό αποτελεί ένα πολύ μικρό ποσοστό (σε μονοψήφιο αριθμό) της όλης δαπάνης κατασκευής του φράγματος με περίοδο αποπληρωμής περί τα τέσσερα έτη.

Κατόπιν των ανωτέρω, επιπροσθέτως των όσων αναφέρονται στη μελέτη για αρδευτικούς σκοπούς, προτείνεται να συμπεριληφθούν:

• Μελέτη υδροληψίας με εσχάρα και θυρίδα στο φράγμα και με αγωγό καταλλήλου ικανότητας για την υδροηλεκτρική παραγωγή,

• Χωροθέτηση του σταθμού παραγωγής, του υποσταθμού για σύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο και του διυλιστήριο νερού για την ύδρευση του Δήμου Σκύδρας κατάντη του φράγματος σε κατάλληλες θέσεις με τον αγωγό φυγής προς τον αρδευτικό – υδρευτικό αγωγό και προς την τάφρο 66, 

• Υδροηλεκτρικές μονάδες στον σταθμό παραγωγής, στρόβιλος-γεννήτρια με τα βοηθητικά τους. Ενδεικτικά αναφέρεται, μια μονάδα (περί τα 600kW) για την οικολογική παροχή, μια μονάδα (περί τα 2.000kW) για την κάλυψη των αρδευτικών αναγκών και δύο όμοιες μονάδες (2Χ5.000kW και για ικανή εφεδρεία) για λειτουργία, αξιοποιώντας και μεγάλο μέρος των πλημμυρικών παροχών. Ο υδροηλεκτρικός σταθμός στο μεγαλύτερο διάστημα του χρόνου (εξαιρούνται οι αιχμές της αρδευτικής περιόδου) θα λειτουργεί στις ζώνες υψηλής ζήτησης (αιχμές) αξιοποιώντας τον ταμιευτήρα και όχι ως σταθμός ροής (run of river),

• Προηγμένες ιδέες και τεχνολογικές εφαρμογές διαχείρισης εισροών για αυξημένη ηλεκτροπαραγωγή, ανάσχεση πλημμυρών, βέλτιστη αξιοποίηση των πλημμυρικών ροών, περιορισμό των επιπτώσεων από τις πλημμυρικές παροχές.

Επειδή τα φράγματα και τα υδροηλεκτρικά έργα έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής και χαρακτηρίζονται αιώνια, η ορθή σχεδίαση για τη βέλτιστη αξιοποίηση των υδατικών πόρων πρέπει να ανταποκρίνεται στις παρούσες και μελλοντικές ανάγκες που αφορούν και τις επόμενες γενιές. Επομένως, οι σωστές αποφάσεις τώρα είναι κεφαλαιώδους σημασίας για βιώσιμη ανάπτυξη και ευημερία, με το έργο να έχει υπερτοπική σπουδαιότητα. 

Η καλύτερη αξιοποίηση των δημόσιων και ιδιωτικών πόρων για το φράγμα Αλμωπαίου επιτυγχάνεται με τη μελέτη και κατασκευή ως έργου πολλαπλού σκοπού, αρδεύσεις, ύδρευση, αντιπλημμυρική προστασία και ηλεκτροπαραγωγή, μεγιστοποιώντας τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά οφέλη και επί μακρόν.

Κάνω έκκληση λοιπόν απευθυνόμενος σε όλους τους πολιτικούς φορείς ανεξαρτήτως κομματικής τοποθέτησης και όλους τους κοινωνικούς εταίρους του τόπου μου και τους παρακαλώ να σκύψουν πραγματικά με ενδιαφέρον πάνω στο έργο που είναι ίσως το μεγαλύτερο έργο στον τόπο μας, ένα έργο με καθαρά αναπτυξιακό χαρακτήρα, ένα έργο πνοής για τον κυρίως αγροτικό Νομό μας.

Θα πρέπει όχι μόνο να μείνουμε σε ευχολόγια προεκλογικές δεσμεύσεις και συνεντεύξεις αλλά να σκύψουμε πραγματικά στο πρόβλημα και να ζητήσουμε την βελτίωση και επέκταση  της μελέτης για  να γίνει έργο πολλαπλού σκοπού και να μπορέσει να ενταχθεί στο ταμείο  ανάκαμψης και να υλοποιηθεί.         

 

*πολιτικός μηχανικός, κάτοικος Δήμου Σκύδρας