Δημιουργώντας μια «ιστορία διαζυγίου» για τα παιδιά | PellaNews

Δημιουργώντας μια «ιστορία διαζυγίου» για τα παιδιά

Γράφει η Βέχτσαλη Ευαγγελία*

Αν ανήκετε στους γονείς που έχουν προχωρήσει σε λύση γάμου ή σχεδιάζετε να χωρίσετε από το σύντροφό σας, τότε να θυμάστε ότι αυτό που θα δώσετε στα παιδιά ως περιγραφή της κατάστασης θα επηρεάσει τη μελλοντική ποιότητα ζωής τους.

Είναι χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης η ανάγκη για αναζήτηση νοήματος των εμπειριών μας, κάτι που μας οδηγεί στη δημιουργία μίας «αφήγησης» για την προσωπική μας ιστορία. Ακόμη και σε συλλογικό επίπεδο, από γενιά σε γενιά, αυτού  του είδους  οι αφηγήσεις έχουν επιδράσει καθοριστικά στον τρόπο που ερμηνεύουμε τον κόσμο. Για παράδειγμα, είναι ο κόσμος ένα ασφαλές μέρος ή παραμονεύει παντού ο κίνδυνος; Οι άλλοι άνθρωποι είναι άξιοι εμπιστοσύνης ή μήπως πρέπει να είμαστε καχύποπτοι για τα κίνητρά τους;  Κάποιες φορές αυτές οι αφηγήσεις μπορεί να είναι άκαμπτες και να μην επιδέχονται αλλαγή ή αμφισβήτηση. Η αφήγηση-ιστορία που λέμε στον εαυτό μας για τη ζωή μας είναι μία διαδικασία που ξεκινά από την παιδική μας ηλικία. Άλλωστε οι γονείς παίζουν καθοριστικό ρόλο στις ιστορίες που θα αναπτύξουν τα παιδιά. Αν σε μία οικογένεια υπάρχουν 4 παιδιά, τότε θα ακούσουμε τέσσερις διαφορετικές ιστορίες που αφορούν την οικογενειακή ζωή της συγκεκριμένης οικογένειας. Μάλιστα, θα μας δοθεί η εντύπωση ότι μιλάμε για τέσσερις διαφορετικές οικογένειες και όχι για την ίδια!

Εύλογα λοιπόν προκύπτει το ερώτημα ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν την ιστορία μας και πώς αυτή η ιστορία επηρεάζει τη ζωή μας; Πράγματι, οι ιστορίες αυτές επηρεάζουν την ευεξία μας, την ικανοποίησή μας από τη ζωή, την επιτυχία μας στο σχολείο ή στην εργασία, τις σχέσεις μας, την ψυχική μας υγεία και γενικά τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο.

Αν δούμε πιο συγκεκριμένα τις ιστορίες που έχουν τα παιδιά των οποίων οι γονείς έχουν χωρίσει, τότε θα παρατηρήσουμε αρκετά ενδιαφέροντα σημεία. Αρχικά, τα μικρότερης ηλικίας παιδιά, μιλώντας για το διαζύγιο των γονιών τους, συχνά αναφέρουν στην ιστορία που αφηγούνται ότι με κάποιον τρόπο ευθύνονται εκείνα για το ότι οι γονείς δεν είναι πια μαζί. Τα μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά, αναπτύσσουν μία ιστορία όπου κατηγορούν τον έναν από τους δύο γονείς, ή αντίστοιχα μία ιστορία όπου ο ένας γονιός είναι ευάλωτος και χρειάζεται φροντίδα.

Ως γονείς μπορείτε να επηρεάσετε σε σημαντικό βαθμό το είδος της αφήγησης που θα χρησιμοποιούν τα παιδιά προκειμένου να αποδώσουν ένα νόημα στην εμπειρία του διαζυγίου. Βέβαια, δεν μπορείτε να ελέγξετε 100%  τη σκέψη των παιδιών σας εφόσον η ιστορία που θα αφηγηθούν, θα επηρεαστεί αναπόφευκτα και από το επίπεδο νοητικής ανάπτυξης, αναλόγως  της  ηλικίας  τους.

Κάποιοι από τους παράγοντες που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της ιστορίας που θα αφηγηθούν τα παιδιά είναι οι εξής:

Τι λέτε στο παιδί σχετικά με το διαζύγιο και τον άλλον γονέα. Τα παιδιά πιστεύουν και δέχονται ως αλήθεια αυτό που θα τους πείτε.

Τι παρατηρούν τα ίδια τα παιδιά να συμβαίνει. Η  κοινή φράση «δεν τους ξεφεύγει τίποτα», ισχύει!

Οι εξωτερικές συνθήκες  και οι απώλειες που δρομολογούν και επισφραγίζουν την πορεία προς το διαζύγιο.  Παραδείγματα είναι η κακοποίηση στο σπίτι, η παραμέληση, η μετακόμιση ενός γονέα, μία εξωσυζυγική σχέση, μία ψυχική ασθένεια που έχει ο ένας από τους γονείς, εξαρτήσεις ή νομικές περιπέτειες.

Σαφώς τα παιδιά θα επηρεαστούν και από άλλους παράγοντες όπως είναι ο χαρακτήρας τους, η ηλικία τους, το είδος του δεσμού που έχουν με τον κάθε γονιό κλπ. Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε τους τρείς παράγοντες που αναφέρθηκαν παραπάνω, μιας και αυτούς μπορούν με κάποιον τρόπο να ελέγξουν οι γονείς.

Τι λέτε στα παιδιά έχει μεγάλη επίδραση στην ιστορία διαζυγίου που θα διαμορφώσουν:

Οι γονείς στη συντριπτική τους πλειοψηφία αγαπούν τα παιδιά τους και θέλουν το καλύτερο για αυτά. Δεν έχουν την πρόθεση να τα πληγώσουν ή να τα καταστρέψουν με το διαζύγιο. Συχνά όμως την περίοδο του χωρισμού, οι γονείς αγνοούν το βαθμό που μπορεί να υποφέρουν τα παιδιά τους. Ακούγονται σχόλια όπως «ο πατέρας σου είναι απλά ένας γυναικάς και τίποτα άλλο», «η μητέρα σου δεν νοιάζεται για σένα», «δεν θα κάνουμε φέτος Χριστούγεννα επειδή ο μπαμπάς σου πήρε όλα μας τα λεφτά»  κλπ, που δίνουν το μήνυμα ότι ο ένας γονιός είναι «κακός». 

Κάποιοι γονείς κάνουν τέτοιου τύπου σχόλια με το σκεπτικό ότι το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει «την αλήθεια» ή «ποιος είναι πραγματικά ο πατέρας του». Δικαιολογούν τη στάση τους αυτή λέγοντας «δεν πρόκειται να πω ψέματα στο παιδί μου».

Το πρόβλημα είναι ότι αυτού του τύπου τα μηνύματα εσωτερικεύονται ως απόλυτες αλήθειες στο ψυχισμό του παιδιού. Αυτό μπορεί να έχει διάφορες συνέπειες, όπως για παράδειγμα να μην βλέπουν τον έναν γονιό για χρόνια ή να μην τον εμπιστεύονται. Μεγαλώνοντας αναπτύσσουν αφηγήσεις του τύπου «οι άντρες δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης» ή «δεν είμαι αρκετά καλός αφού η μητέρα μου με εγκατέλειψε». Για τους λόγους αυτούς είναι σημαντικό να έχετε πλήρη επίγνωση του μηνύματος που μεταδίδετε στα παιδιά σας όταν τους μιλάτε για το διαζύγιό σας.

Πώς ερμηνεύουν τα παιδιά αυτό που βλέπουν και ακούν:

Συχνά οι γονείς πιστεύουν ότι τα παιδιά τους είναι μια χαρά ή ότι δεν κατανοούν τι γίνεται. Μοιάζει λοιπόν το συναισθηματικό φορτίο των γονέων να είναι τόσο έντονο που παραβλέπουν ή αρνούνται να αναγνωρίσουν ότι τα παιδιά τους χρειάζονται συναισθηματική υποστήριξη. Μάλιστα, τα ίδια  τα παιδιά  συχνά δίνουν  την εντύπωση ότι δεν τα απασχολεί κάτι, ακόμη κι αν εσωτερικά είναι αναστατωμένα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι γονείς να παραπλανόνται από ένα παιδί που παίζει ήρεμα και αδιάφορα δίπλα τους, με αποτέλεσμα να σχολιάζουν σε έναν φίλο που ήρθε για επίσκεψη στο σπίτι, τα παράπονα που έχουν από τον άλλον γονιό. Για παράδειγμα μία μητέρα μπορεί να πει «ο ‘ΕΤΣΙ δεν μαγείρεψε και το παιδί έφαγε γύρο! Είναι εντελώς ανεύθυνος!», θεωρώντας ότι το παιδί δεν ακούει ή δεν δίνει προσοχή σε αυτό που λέγεται. Στην πραγματικότητα ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Τα παιδιά πάντα «τσιμπάνε» αυτά που λέγονται και το γεγονός ότι λέγονται με υπονοούμενα τα αφήνει με μία ακαθόριστη και γενικευμένη αίσθηση ότι π.χ. «η μαμά μισεί τον μπαμπά» ή «ο μπαμπάς δεν με φροντίζει».

Τα παιδιά αναγνωρίζουν πότε ο γονιός τους είναι θυμωμένος, αγχωμένος ή λυπημένος. Το βλέπουν στο πρόσωπο των γονιών τους, στον τρόπο που αυτό εκφράζεται με τη γλώσσα του σώματος, το αισθάνονται ακόμη και στον τρόπο που τα αγκαλιάζετε. Αν αντιληφθείτε ότι το παιδί σας παρατήρησε κάτι ή άκουσε κάτι, τότε προσπαθήστε να το συζητήσετε μαζί του. Κάντε προτεραιότητά σας την ανάγκη του παιδιού σας να αισθάνεται αγάπη και για τους δύο γονείς του, χωρίς να χρειάζεται να σας αποδείξει ότι είναι με το δικό σας μέρος.

  Εξωτερικές συνθήκες και απώλειες:

Τα παιδιά βιώνουν τις συνέπειες του διαζυγίου στο πετσί τους! Γίνονται μάρτυρες καβγάδων, νομικών διεκδικήσεων για την επιμέλειά τους, μετακομίσεων  και πολλών άλλων αλλαγών στην καθημερινότητά τους. Η επαφή με τον έναν γονέα συνήθως μειώνεται δραματικά και αυτό αποτελεί τεράστια απώλεια για εκείνα. Από εκεί που έβλεπαν τους γονείς τους κάθε μέρα, ξαφνικά βλέπουν τον έναν γονιό κάποιες μέρες μόνο μέσα στην εβδομάδα ή και λιγότερο. Σε οικογένειες που υπάρχει ιστορικό κακοποίησης, σαφώς η ασφάλεια είναι προτεραιότητα. Ακόμη  όμως και  σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει βία, έμμεσα αναπτύσσεται και μεταδίδεται στο παιδί  μία ατμόσφαιρα θυμού ή εκδικητικότητας από την πικρία που έχουν οι γονείς μεταξύ τους.

Ποια είναι η ιστορία που θα θέλατε να αφηγηθεί το παιδί σας στους φίλους του ως ενήλικας σε κάποια χρόνια από τώρα; Μπορείτε να συμβάλλετε σε αυτήν την αφήγηση, βοηθώντας το παιδί σας από τώρα να αναπτύξει μία ιστορία ψυχικού σθένους από την εμπειρία του διαζυγίου.

*Ψυχολόγος

Εθν. Αντίστασης 10, Σκύδρα

23810 82930