Επαναφέροντας τη «φωνή της λογικής» | PellaNews

Επαναφέροντας τη «φωνή της λογικής»

Γράφει η Βέχτσαλη Ευαγγελία

Άγχος βιώνουμε κάθε φορά που ενεργοποιούνται στον εγκέφαλο μας τμήματα που είναι υπεύθυνα για τις αντιδράσεις μας στο περιβάλλον. Όταν κάτι μας φαίνεται απειλητικό, το σώμα μας απελευθερώνει κορτιζόλη (την ορμόνη του στρες) η οποία θέτει το σώμα μας σε κινητοποίηση. Αυτή είναι η λεγόμενη «αντίδραση του άγχους» (stress response). Για τους μακρινούς προγόνους μας, αυτό σήμαινε ότι ήταν σε ετοιμότητα να παλέψουν, να τρέξουν να σωθούν ή να αντιδράσουν «παγώνοντας» (να προσποιηθούν δηλαδή τους νεκρούς), όταν συναντούσαν τρομακτικές απειλητικές καταστάσεις όπως για παράδειγμα μία τίγρη.

Αν και στη σύγχρονη εποχή, παρόλο που δεν συναντούμε απειλητικά για τη ζωή μας ζώα, ακριβώς εξαιτίας αυτού του μηχανισμού στον εγκέφαλο μας, οι καθημερινές  προκλήσεις μπορούν να μας κάνουν να αισθανόμαστε άγχος. Η  πιο συνηθισμένη φράση που προκαλεί αγχώδεις αντιδράσεις από τον εγκέφαλό μας είναι «Και αν…;»

Μερικά παραδείγματα είναι τα εξής:

Εργασιακές απαιτήσεις: «Το αφεντικό μου είναι πολύ απαιτητικό και δεν ικανοποιείται με τίποτα! Και αν με απολύσει;»

Χρονικοί περιορισμοί: «Και αν δεν προλάβω να πάω στη σχολική γιορτή του γιου μου; Και αν καθυστερήσω στην κίνηση;»

Ανησυχίες για τις σχέσεις: «Φαίνεται τόσο καλή… και αν με παρατήσει;»

Κοινωνικές συνθήκες: «Ζούμε τόσο αβέβαιες εποχές. Και αν η χώρα καταστραφεί οικονομικά;»

Διαχείριση πολλών πληροφοριών ταυτόχρονα: «Πω, πώς ξέχασα να απαντήσω στο μήνυμά σου! Το είδα και είπα ότι θα σου απαντούσα μόλις τελείωνα από τις εξωτερικές μου δουλειές. Μα πώς είναι δυνατόν να το ξέχασα! Και αν συμβαίνει κάτι με το μυαλό μου; Και αν είναι σημάδι πρώιμης άνοιας;»

Ευτυχώς, το τμήμα του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνο για τις αντιδράσεις μας, μπορεί να αναχαιτιστεί από ένα διαφορετικό τμήμα του εγκεφάλου μας, τον προμετωπιαίο φλοιό, δηλαδή τον «σκεπτόμενο νου». Ο βασικός ρόλος του προμετωπιαίου φλοιού είναι να μας  παρέχει έναν λογικό τρόπο σκέψης προκειμένου να καταφέρουμε να ελέγξουμε τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις στο στρες, ώστε να μην αντιδρούμε υπερβολικά σε αυτό. Αυτό το τμήμα του εγκεφάλου μας, επιβραδύνει την έκκριση της κορτιζόλης σε δύο περιπτώσεις. Στη μία, όταν καθορίζει ότι αυτό για το οποίο η αμυγδαλή (μία δομή στον εγκέφαλό που είναι υπεύθυνη για τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις) έχει πανικοβληθεί, δεν είναι στην πραγματικότητα απειλητικό. Στην άλλη, όταν αναγνωρίζει ότι η κατάσταση που αντιμετωπίζουμε στο περιβάλλον μας είναι διαχειρήσιμη και όχι εκτός ελέγχου. Αυτό το «λογικό» τμήμα του εγκεφάλου μας είναι πολύ σημαντικό στη διαχείριση του άγχους μας και στον έλεγχο των υπερβολικών αντιδράσεων. Μας βοηθά να κάνουμε σωστές επιλογές. Άλλωστε, όταν είμαστε αγχωμένοι, συχνά προσπαθούμε να ανακτήσουμε τη «φωνή της λογικής» προκειμένου να κυριαρχήσουμε στις συναισθηματικές μας αντιδράσεις και να πράξουμε πιο ψύχραιμα.

Ένας βοηθητικός τρόπος προκειμένου να βγούμε από την καταστροφολογία που μας δημιουργούν οι αναρωτήσεις τύπου «και αν…;», είναι να χρησιμοποιήσουμε την εξής ερώτηση: «ποιο είναι το χειρότερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί;»

Για παράδειγμα: «και αν χάσω τη δουλειά μου στην προσπάθειά μου να προσέχω τα παιδιά μου στο σπίτι λόγω της πανδημίας;»

Μία πιθανή απάντηση είναι: «το χειρότερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί είναι να  ψάξω για άλλη δουλειά, κάτι που μπορεί να μου δώσει τη δυνατότητα να βρω  και μία καλύτερη -από άποψή συνθηκών- εργασία από αυτήν που έχω τώρα. Ακόμη και αν μου πάρει χρόνο μέχρι να βρω μία καινούρια δουλειά, μπορώ να σκεφτώ όλες τις προηγούμενες φορές που χρειάστηκε να ανταποκριθώ σε δύσκολες καταστάσεις και το κατάφερα. Μάλιστα, τώρα που το σκέφτομαι, θα μιλήσω με τον υπεύθυνο μου, προκειμένου να βρούμε έναν περισσότερο ευέλικτο τρόπο εργασίας δεδομένων των συνθηκών και των μέτρων περιορισμού λόγω του covid. Μπορώ να του προτείνω να εργαστώ από το σπίτι ή σε διαφορετικό ωράριο».

Αναλογιστείτε πάνω σε δικά σας σενάρια καταστροφολογίας που ξεκινάνε με την φράση «και αν…;» και ενεργοποιήστε έναν πιο λογικό τρόπο σκέψης απαντώντας στην ερώτηση «και αν αυτό γίνει, ποιο είναι το χειρότερο πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί;»

 

*Ψυχολόγος

Εθν. Αντίστασης  10, Σκύδρα

23810 82930

 

Πηγή: Bernstein, J. (2020). The Anxiety, Depression, & Anger Toolbox for Teens, Eau Claire, WI: PESI Publishing.