Η Αυτοδιοίκηση σήμερα: αδιέξοδα και προοπτικές | PellaNews

Η Αυτοδιοίκηση σήμερα: αδιέξοδα και προοπτικές

Γιώτα Πούλου*

Μοιάζει ακατάληπτη στις μέρες μας η προσήλωση της κυβερνητικής πολιτικής στην αντιμετώπιση της Αυτοδιοίκησης ως φτωχού συγγενούς. Αρνείται πεισματικά την προσαρμογή της ελληνικής διοικητικής πραγματικότητας στην ευρωπαϊκή εμπειρία που προτάσσει την αποκέντρωση αρμοδιοτήτων - την ισχυρή αυτοδιοικητική δομή του κράτους και τη λήψη αποφάσεων στο εγγύτερο προς τον πολίτη επίπεδο.

Τι κι αν έχουμε υπογράψει ως χώρα την Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας του Συμβουλίου της Ευρώπης!
Τι κι αν οι δύο βαθμοί Αυτοδιοίκησης προστατεύονται ρητά από το Σύνταγμα της Ελλάδας ως αυτοτελή κύτταρα της Δημοκρατίας!

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια άνευ όρων αμφισβήτηση της αυτοτέλειάς τους με τις αποκεντρωμένες υπηρεσίες και το κεντρικό κράτος να παρεμβάλλονται διαρκώς στο έργο τους.

Η συζήτηση κατά τη γνώμη μου πρέπει να επικεντρωθεί σε δύο κομβικά σημεία: τη θεσμική ενίσχυση και τους οικονομικούς πόρους

Κατά το θεσμικό σκέλος, τα παραδείγματα της μετατόπισης αρμοδιοτήτων από τα αιρετά όργανα και ειδικότερα των περιφερειακών και δημοτικών συμβουλίων προς τα δοτά όργανα των οικονομικών επιτροπών και των επιτροπών ποιότητας ζωής διαβρώνουν τη δομή εκπροσώπησης των τοπικών κοινωνιών και εν τέλει τη δημοκρατική νομιμοποίηση των πολιτικών που ασκούνται.

Θεσμική αποδυνάμωση συνιστούν επιπλέον και οι πρόσφατες νομοθετικές επιλογές κατάργησης του Μητρώου Επιτελικών Στελεχών και η υποβάθμιση των αποφοίτων της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. Διαμόρφωναν μια αξιοκρατική δεξαμενή ανθρώπινων πόρων με υψηλά προσόντα, των οποίων η περιθωριοποίηση πριονίζει τη δυναμική της αποτελεσματικότητας και της δημοκρατίας για την Αυτοδιοίκηση με ζητήματα λογοδοσίας να ανακύπτουν. Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης στελεχωμένοι με υπεράριθμους συμβούλους και κομματικές εξυπηρετήσεις δημιουργούν συνθήκες υδροκεφαλισμού και χαοτικά «ανεύθυνων» υπευθύνων.

Η πλασματική αναποτελεσματικότητα και η υποστελέχωση σε μόνιμο προσωπικό διαμορφώνουν έτσι το υπόστρωμα για ανάθεση «πυρηνικών» λειτουργιών της δημόσιας σφαίρας σε ιδιώτες. Για την Αυτοδιοίκηση αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μετακλητοί, σύμβουλοι και ειδικοί συνεργάτες μπορούν να διαχειρίζονται μελέτες και δημόσια έργα καθώς και απευθείας αναθέσεις προμηθειών που λόγω της υγειονομικής κρίσης έχουν καταντήσει «πανδημικό» φαινόμενο.

Ανοιχτή πληγή παραμένουν διαχρονικά οι αναρίθμητες αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων μεταξύ των δύο βαθμών Αυτοδιοίκησης και η ανώφελη παρέμβαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Εναν χρόνο μετά τη νομοθέτηση του Επιτελικού Κράτους και της Επιτροπής Τεχνοκρατών υπό τον καθηγητή Ξ. Κοντιάδη δεν έχει ακόμη υποβληθεί πόρισμα-πλαίσιο προτάσεων στην ΚΕΔΕ.

Η πρόσφατη παρουσίαση ενός σχεδίου «ήπιας μεταρρύθμισης με τομές» αφήνει να διαφανεί η πρόθεση για μεταφορά των αρμοδιοτήτων της πρωτοβάθμιας Υγείας και Εκπαίδευσης στους ΟΤΑ. Η αγωνία ωστόσο κορυφώνεται για τη μεταφορά των αντίστοιχων οικονομικών πόρων, δεδομένης και της πικρής εμπειρίας του παρελθόντος. Είναι πολλές οι φορές που η Αυτοδιοίκηση κλήθηκε να αναλάβει πρόσθετες αρμοδιότητες χωρίς την οικονομική κάλυψή τους.

Ως προς το δεύτερο σημείο των οικονομικών, πρώτο δείγμα γραφής αποτελεί το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2021 που υπολείπεται κατά 100 εκατ. ευρώ σε ό,τι αφορά την Αυτοδιοίκηση. Τα χρήματα αυτά δεν περίσσευαν, αντίθετα θα λείψουν από κοινωνικό έργο και παροχές. Σε μια περίοδο που λόγω πανδημίας η Αυτοδιοίκηση έχει χάσει σημαντικά έσοδα από δημοτικά τέλη και ίδιους πόρους λόγω των μέτρων αλλά και της αναστολής δραστηριοτήτων που απέφεραν έσοδα, η κυβέρνηση πανηγυρίζει ότι την επιχορήγησε με 130 εκατ. ευρώ, χωρίς όμως να έχει αποτιμήσει το πραγματικό μέγεθος των απωλειών. Ωστόσο οι ελλειμματικοί προϋπολογισμοί των δήμων αποδεικνύουν το πρόβλημα της υποχρηματοδότησης.

Μία ακόμη πτυχή σε αυτό το σκέλος συνιστά το γεγονός ότι ο κ. Θεοδωρικάκος έχει αναγάγει το γραφείο του υπουργείου Εσωτερικών σε διευθυντήριο όπου η κατανομή των πόρων στους δήμους γίνεται κατά το δοκούν και όχι με ενιαία κριτήρια.

Τα παραδείγματα είναι πολλά και χαρακτηριστικά. Ο τρόπος της ένταξης των έργων στο πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης», η αποπληρωμή των ληξιπρόθεσμων οφειλών (πρόγραμμα ΑΚΣΙΑ), οι επιλεκτικές επιχορηγήσεις για την πανδημία ή ο ορισμός της διοίκησης της ΕΕΤΑΑ παρακάμπτοντας την ΚΕΔΕ –η οποία είναι ο κύριος μέτοχός της– και η αδιαφάνεια στη διαχείριση των οικονομικών της.

Επιπλέον το πάγωμα των δημόσιων έργων, στα οποία δεν πληρώνονται έγκαιρα οι λογαριασμοί των αναδόχων με αποτέλεσμα τη διακοπή των εργασιών, αποστερούν τα συγκεκριμένα οφέλη από τις τοπικές κοινωνίες και αναχαιτίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές της κάθε περιοχής.

Οι συνεχείς παρεμβάσεις, παλινωδίες και πειραματισμοί της κυβέρνησης οδηγούν σε αδιέξοδα και αντιδράσεις. Οι δημοτικές αρχές και οι δήμαρχοι πρέπει να ασκούν την πολιτική τους μέσα από διαβούλευση με τις δημοτικές παρατάξεις και τους δημότες και όχι να αποξενώνονται, μέσα από κυβερνητικές παρεμβάσεις και τεχνητές πλειοψηφίες.

Η Αυτοδιοίκηση βρίσκει πάντα τον βηματισμό της κάτω από την πίεση των καθημερινών προβλημάτων αλλά και της καθημερινής λογοδοσίας.

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα που βιώνει σήμερα, την ωθεί να διεκδικήσει τρόπους επαναπροσδιορισμού της αυτοτέλειάς της. Τα μηνύματα από όλη την Ελλάδα, με αποφάσεις δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων δίνουν τον σφυγμό της νέας προοπτικής.

* Βουλευτής Βοιωτίας ΣΥΡΙΖΑ, πρώην δήμαρχος Λεβαδέων