Ισχυρές απόψεις, αδύναμες αποδείξεις | PellaNews

Ισχυρές απόψεις, αδύναμες αποδείξεις

Είναι πολύ συνηθισμένο οι άνθρωποι να έχουν ακλόνητες πεποιθήσεις για κάποια ζητήματα, χωρίς όμως να μπορούν να τις υπερασπιστούν με  επιχειρήματα. Παρόλο που η πρόσβαση στην πληροφόρηση, κυρίως μέσω διαδικτύου, είναι εύκολα προσβάσιμη, οι άνθρωποι συνήθως δεν γνωρίζουν για ποιο λόγο πιστεύουν αυτό που πιστεύουν, ενώ συχνά δεν αναρωτιούνται καν για την εγκυρότητα της πεποίθησής τους.

Ενδεχομένως να νομίζετε ότι κάτι τέτοιο δεν αφορά εσάς, σωστά; Αναρωτηθείτε όμως, πότε ήταν η τελευταία φορά που σκεφτήκατε για ποιο λόγο βουρτσίζετε τα δόντια σας;

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 οι ερευνητές ασχολήθηκαν με αυτό που αποκαλούμε αληθοφανή αξιώματα (truisms). Πρόκειται για απόψεις ή πεποιθήσεις με τις οποίες συμφωνούν οι περισσότεροι άνθρωποι, χωρίς ωστόσο να μπορούν να τις υποστηρίξουν με επιχειρήματα. Όπως στο παραπάνω παράδειγμα για το βούρτσισμα των δοντιών. Αν και η πλειοψηφία των ανθρώπων πιστεύει έντονα ότι είναι καλό να βουρτσίζουμε τα δόντια μας, οι περισσότεροι από αυτούς δεν έχουν επιχειρήματα για να το υποστηρίξουν. Τέτοιου τύπου αληθοφανή αξιώματα δεν υπόκεινται συνήθως σε έλεγχο και παρόλ’αυτά οι άνθρωποι τα ασπάζονται με ακραία σιγουριά. Ακριβώς επειδή πρόκειται για απόψεις που δεν χρειάζεται να τις εξετάσουμε, όταν οι άνθρωποι προκληθούν να τις αιτιολογήσουν, είναι επιρρεπείς στο να τις αλλάξουν πιο εύκολα. Έτσι, αν είχατε την πληροφορία ότι το συχνό βούρτσισμα των δοντιών μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη φθορά στα ούλα σας ή ότι η οδοντόκρεμα που δεν περιλαμβάνει φθόριο δεν καθαρίζει τα δόντια σας, πώς θα αισθανόσασταν για την αρχική σας πεποίθηση; Μήπως θα ήσασταν κατά κάποιο τρόπο λιγότερο θετικοί ως προς το συχνό βούρτσισμα των δοντιών;

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα, δεν χρειάζεται καν να αμφισβητήσει κάποιος τις απόψεις του προκειμένου να τις αλλάξει. Απλά και μόνο ζητώντας από κάποιον να κάνει μία λίστα με τους λόγους για τους οποίους έχει τη συγκεκριμένη άποψη, διαπιστώνει ότι στην πραγματικότητα δεν έχει κάποιον καλό λόγο και αυτό είναι αρκετό για να είναι λιγότερο θετικός απέναντι στην αρχική του άποψη. Για παράδειγμα, οι συμμετέχοντες σε μία έρευνα χωρίστηκαν σε αυτούς που τους ζητήθηκε να κάνουν μία λίστα με τους λόγους για τους οποίους είναι σημαντικό να βοηθάμε τους άλλους ανθρώπους και σε εκείνους που τους ζητήθηκε να κάνουν κάτι άσχετο με το θέμα της έρευνας. Αυτοί που ανήκαν στην πρώτη ομάδα, μετακινήθηκαν ως προς την άποψή τους και τελικά ήταν λιγότερο θετικοί σε σύγκριση με τα άτομα της δεύτερης ομάδας. Έτσι, απλά και μόνο το να ζητήσετε από κάποιον να σας πει τους λόγους για τους οποίους έχει μία συγκεκριμένη άποψη τέτοιου τύπου (αληθοφανές αξίωμα) είναι αρκετό ώστε να αρχίσει να αλλάζει γνώμη.

Παρόλο που με τα παραπάνω ερευνητικά δεδομένα, καταδεικνύεται η ευκολία με την οποία μπορούν να αλλάξουν οι απόψεις των ανθρώπων, υπάρχει και μία άλλη κατηγορία απόψεων που φαίνεται να είναι περισσότερο ανθεκτικές στην αλλαγή, όσο λογικά και πειστικά κι αν είναι τα επιχειρήματα που τις αμφισβητούν.

Σε μία τέτοια έρευνα, παρουσιάστηκαν  στους συμμετέχοντες διάφορα σενάρια με χαρακτήρες που έπρατταν ένα «ηθικό λάθος», όπως για παράδειγμα η αιμομιξία. Αν και οι ερευνητές παρουσίασαν τα συγκεκριμένα σενάρια με τέτοιο τρόπο ώστε να μην υπάρχει κάποια βλάβη στους χαρακτήρες της ιστορίας (π.χ. υπήρχε συναίνεση, χρησιμοποιήθηκαν προφυλάξεις, υπήρχε περισσότερη συναισθηματική εγγύτητα κλπ.), οι συμμετέχοντες δεν μπόρεσαν να δώσουν κάποιον καλό λόγο για το λάθος της πράξης αυτής, χωρίς ωστόσο κάτι τέτοιο να είναι αρκετό για να τους κάνει να  αλλάξουν άποψη. Συνέχισαν δηλαδή να θεωρούν ότι η άποψή τους ήταν σωστή παρόλο που δεν μπορούσαν να την υποστηρίξουν με επιχειρήματα. Αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρούνται και σε λιγότερο «ακραία» σενάρια, όπως για παράδειγμα στην πολιτική. Έτσι, όσο κι αν προσπαθείτε να πείσετε ένα άτομο ότι η συμπεριφορά ενός πολιτικού δεν είναι κακή, το άτομο θα συνεχίσει να πιστεύει τη δική του άποψη ακόμη κι αν δεν μπορεί να σας εξηγήσει τους λόγους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μία καλή προσέγγιση είναι να αποφύγετε να υποτιμήσετε την άποψη του ατόμου μέσα από μία «λογική επίθεση» επιχειρημάτων. Είναι περισσότερο χρήσιμο να λάβετε υπόψη ότι τα αληθοφανή αξιώματα βασίζονται στο ότι τα πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Έτσι, αν μπορέσετε να δείξετε στο άτομο αυτό ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων στην πραγματικότητα δεν ενστερνίζεται αυτή τη συγκεκριμένη άποψη, τότε έχετε περισσότερες πιθανότητες να αλλάξετε την οπτική του ατόμου αυτού.

Γενικά, έχετε κατά νου ότι θέματα που σχετίζονται με την ηθική των ατόμων, είναι συνήθως ιδιαίτερα δύσκολο να αλλάξουν!

 

Ερευνητικές πηγές: Maio & Olson (1998), values as truisms: evidence and implications.

McHugh et. al. (2017), searching for moral dumbfounding.

Βέχτσαλη Ευαγγελία

Ψυχολόγος

Ενθ. Αντίστασης 10, Σκύδρα

23810 82930