Μενέλαος Λουντέμης: 110 χρόνια από τη γέννηση του | PellaNews

Μενέλαος Λουντέμης: 110 χρόνια από τη γέννηση του

του Ντίνου Βαρδάκη*

Στη βιοπάλη

Σαν σήμερα,γεννήθηκε πριν 110 χρόνια ο Δημήτρης Μπαλάσογλουστην Αγία Κυριακή Γιάλοβας στις νότιες ακτές της Θάλασσας του Μαρμαρά. Προσφυγόπουλο στην Ελλάδα με την Μικρασιατική Καταστροφή,η πτώχευση της οικογένειας του τον ανάγκασε σε ηλικία 10 ετών να δούλεψεισκληρά.Λαντζέρης, λούστρος,εργάτηςστα τούβλασε χωριά της Αλμωπίας και τα καλοκαίρια γκαρσόνι σε 2 καφενεία στα Λουτρά της Αιδηψού όπως περιγράφει στο βιβλίο του «Κραυγή στα πέρατα.» Αλλά πάνω απ’όλα, ήταν ποιητήςκαι πείρε το καλλιτεχνικό όνομα Μενέλαος Λουντέμης. Η πολιτική του δράση μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ και η στράτευσή του στον αγώνα του λαού του στοίχησε, μαθητής τηςΔ’ Γυμνασίου, την αποβολήαπ όλα τα Γυμνάσια της Ελλάδας και τη στέρηση της εγκύκλιας μόρφωσης που τόσο πολύ λαχταρούσε. Δεν χάρηκε την απόκτηση πτυχίου της Φιλοσοφικής Σχολής τουΠανεπιστημίου Αθηνών που ονειρευόταν.

«Tα πλοία δεν άραξαν»

Στο Βόλο, ο νεαρός Λουντέμης αναζήτησε το 1936δουλειά ως υπάλληλος στο γραφείο του αείμνηστου δικηγόρου Γιώργου Κ. Αβτζή. Στην οδό Κοραή, νύχτες ολόκληρες, έγραψε και δακτυλογράφησε το πρώτο του βιβλίο διηγημάτων «Τα πλοία δεν άραξαν» που έμελλε να του χαρίσει το A’ Κρατικό Βραβείο πεζογραφίας. Ακούραστος και με περιφρόνηση στις στερήσεις, η φτώχεια, η ανέχεια ενδυνάμωναν τον λογοτέχνη. Στην Κατοχή, ο Λουντέμηςπήρε ενεργό μέλος στην Εθνική Αντίσταση από τη θέση του Γραμματέα της οργάνωσης διανοούμενων του ΕΑΜ.

Εξορία

Καταδικάστηκε σε θάνατο το 1947 για την πολιτική του δράση στο λαϊκό κίνημα. Αλλά, η ποινή δεν εκτελέστηκε ποτέ. Αντ’αυτoύ, εξορίστηκε για 11 χρόνια διαδοχικά σε Ικαρία, Σάμο, Μακρόνησο, ΑήΣτράτη.Από το στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων στο κολαστήριο της Μακρονήσουγράφει το 1947στον ποιητή ΝαζίμΧικμέτ που ζει τη δίκη του κόλαση μέσα στομπουντρούμι της Κωνσταντινούπολης:« … Ναζίμ, ομοθάνατε αδελφέμου, η φυλακή μας είναι ξέσκεπη εδώ. Γκρεμότοπος που τον ζώνει ολοτρόγυρα η πίσσα.»Στο βιβλίο του «Οδός Αβύσσου αριθμός 0», ο Λουντέμηςμαρτυράει«Εκείνο το βράδυ, σώπαιναν οι λύκοι διότι ούρλιαζαν άνθρωποι», μια κραυγήκατά τωνφρικτών βασανιστηρίων που υπέστησαν χιλιάδες πολιτικοί εξόριστοι που πίστευαν σε ένα καλύτερο κόσμο.Την ίδια εποχή, εξορίστηκαν στη Χίοη σύζυγος του Έμυ και η ηλικίας μόλις 3 χρόνωνκορούλα τους. ΗΜυρτώ είχε γεννηθείστην Αθήνα, εκείνο το ηρωϊκό Δεκέμβρη του 1944, κάτω από τις βόμβες των εισβολέωντου άγγλουστρατηγού Σκόμπυ που στήριζαν τον αγγλοκουβαλημένουποτελή Πρωθυπουργό Γεώργιο Α. Παπανδρέου. Τον ίδιο μήνα, ο Λουντέμηςεκφράζεται κριτικά γιατη στάση που κράτησε ηΣοβιετική Ένωση στα Δεκεμβριανά. Tο εξόριστο κοριτσάκι του στο νησί Τρίκεριθυμάταισυγκινητικά ο εξόριστος ποιητής από τη μαρτυρική Μακρόνησοόταν,το 1949, γράφει το ποίημα του«Καλημέρατριανταφυλλάκι.»Με την τετραλογία του Μέλιου, αλλά και με τόσα άλλα αριστουργήματα,οΛουντέμηςήταν, είναι και θα είναι ο συγγραφέας της παιδικής μαςψυχής.

Δίκη, ξανά εξορία, επαναπατρισμός

Επί Πρωθυπουργίας Κωνσταντίνου Γ.Καραμανλή(1956-1959) έγινε στην Αθήνα η δίκη κατά τουΛουντέμη, τότε εξόριστος στον ΆηΣτράτη, σχετικά με τα περιεχόμενα του βιβλίου του «Βουρκωμένες Μέρες». Αυτόχαρακτηρίστηκε από την Ασφάλεια και την Εισαγγελία «αντεθνικό, επαναστατικό και αποτελείπροπαρασκευαστικήπράξη εσχάτης προδοσίας.»Κατά τη διάρκεια της 18χρόνηςεξορίας τουστη Ρουμανία,από το 1958 μέχρι το 1976 του αφαιρέθηκε η ελληνική ιθαγένεια. Στο Βουκουρέστιέγραψε 30 βιβλία και αγαπήθηκε και από το ρουμάνικο κοινό. Έφερε την Ελλάδα στη ξενιτιά και την έκανε βιβλίο. Αφού επανέκτησε την ελληνική ιθαγένεια το 1976 με την βοήθεια του τότε αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γιώργου Μαύρου, του εκδότη της «Ελευθεροτυπίας» Χρήστου Τεγόπουλου και πλήθους δημοκρατών συγγραφέων,επέστρεψε στη πατρίδα από την εξορία στη Ρουμανία. Στο παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού ήταν όλοιτους εκεί, χιλιάδες λαού, δημοκράτες,νέες και νέοι, άνθρωποι των τεχνών και των γραμμάτων, για να τον καλωσορίσουν. Έτσι, όπως του άξιζε.

Η Ελλάδα φτωχότερη

Έγραφε ο ίδιος σε ποίημα του: «Εγώ δεν είμαι παρά ένας στρατολάτης, ένας αποσταμένος περπατητής που ακούμπησε στη ρίζα μιας ελιάς, να ακούσει το τραγούδι των γρύλων. Κι αν θέλεις, έλα να το ακoύσουμε μαζί.»O μεγάλος συγγραφέας της κοινωνικής αδικίας,ο εκφραστής του μόχθου του μεροκαματιάρη, ο ποιητής του έρωτα μας αποχαιρέτησε τούτο το μήνα πριν 45 χρόνιααπόανακοπήκαρδιάς στο τιμόνι του αυτοκίνητού του στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης.

Ο δικός μας ΜαξίμΓκόρκι μας άφησε όμως πλουσιότερους πνευματικά και δυνατότερους πολιτικά για να κατανοήσουμε και να αντισταθούμε στη καταπίεση, στην αδικία που βιώνουμε καθημερινά.Οι κοινωνικές ανισότητες εκτινάχθηκαν στην Ελλάδα τα τελευταία 45 χρόνια με το, πολιτικά σχεδιασμένο από την άρχουσα τάξη, ξεπούλημα της χώρας μας στους ξένους και στα αρπακτικά τους ταμεία που ακολούθησε την ισοπέδωση της εργατικήςκαι μεσαίας τάξης.

Σ’αυτά τα 45 χρόνια, επτάπρωθυπουργοί μας με πτυχία και μεταπτυχιακά από υποτίθεται τα καλύτερα Πανεπιστήμια του κόσμου (Harvard, Tufts,LondonSchoolofEconomics και ΕΜΠ) κατόρθωσαν να ρίξουν την Ελλάδα στα βράχια, πέταξαν το λαό στην ανεργία και διώξανε τα νιάταστη ξενιτιά.

« Ένα παιδί μετράει τ άστρα»

Φαναράκια ελπίδας για μια καλύτερη, δημοκρατική, ελεύθερη, ανεξάρτητηΕλλάδα με κοινωνική δικαιοσύνη,μερικά από τα 45 βιβλία του Λουντέμη κοσμούν σήμερα οικογενειακέςκαι δημόσιες βιβλιοθήκες. T’άστρα που μετρούσε ο μικρός ήρωάςτου,ο Μέλιος,είναι δικά του. Μας φωτίζουντο δρόμο για ένα ανθρώπινο,δικαιότερο, ειρηνικόκαιβιώσιμο μέλλον. Με ιδανικά,κοινωνικές αξίες, κοινωνική παιδεία, αγώνα για αξιοπρεπή ζωή, δουλειά, μόρφωση και πολιτισμός για όλους, ισότητακαι αλληλεγγύη.

Για μια ανθρωπότητα χωρίς εκμετάλλευση από άνθρωπο σε άνθρωπο.

* Kαλά Νερά Πηλίου, 14 Γενάρη 2022