Ψυχοσωματικά συμπτώματα: Όταν η ψυχή πονά το σώμα μιλά. | PellaNews

Ψυχοσωματικά συμπτώματα: Όταν η ψυχή πονά το σώμα μιλά.

της Πετρούλας Ηλιάδου (ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια)

Ο ορισμός του ψυχοσωματικού συμπτώματος ξεκινά από την πεποίθηση ότι το σώμα μας και η ψυχή μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους και αλληλοεπηρεάζονται. Με απλά λόγια αυτό σημαίνει πως όταν πονά η ψυχή μας καταλήγει στο σώμα μας, το οποίο με τη σειρά του μας μιλά μέσω μιας πληθώρας συμπτωμάτων, τα οποία δεν έχουν βιολογική αιτία αλλά ψυχική και λέγονται ψυχοσωματικά. Τα μηνύματα του σώματος πρέπει να τα ακούσουμε πολύ προσεκτικά. Διαφορετικά γεμίζουμε ανασφάλειες και επηρεάζεται τόσο η ποιότητα της καθημερινότητας μας όσο και η σωματική και ψυχική μας υγεία.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονιστεί πως όταν κάνουμε λόγο για ψυχοσωματικά συμπτώματα θα πρέπει πρώτα να έχουμε αποκλείσει παθολογικά αίτια και μία βιολογική νόσο με τα αντίστοιχα συμπτώματα.

Σύμφωνα με έρευνες, ορισμένα ήδη ψυχοσωματικών συμπτωμάτων αποτελούν διαγνωσμένες ασθένειες. Συνήθως σχετίζονται με το άγχος και άλλες στρεσογόνες ψυχικές καταστάσεις. Επίσης ορισμένα ψυχοσωματικά συμπτώματα έχουν συνδεθεί με συγκεκριμένα σωματικά συμπτώματα. Ο ψυχικός πόνος εκφράζεται ως εξής :

Πονοκέφαλος. Ο πονοκέφαλος έχει συνδεθεί με άτομα απαιτητικά, τόσο με τον εαυτό τους όσο και με τους άλλους, που τα χαρακτηρίζει η τελειομανία και η ανάγκη για συγκεντρωτικό έλεγχο. Άτομα επίμονα και με αυστηρά κριτήρια στην προσπάθεια τους να ελέγξουν και να καταφέρουν αυτά που θέλουν αδυνατούν να εκφράσουν τα συσσωρευμένα συναισθήματα τους με αποτέλεσμα να εκδηλώνουν το υπέρμετρο άγχος τους με πόνο στο κεφάλι.

Πόνος στο στομάχι.  Ο πόνος στο στομάχι έχει συνδεθεί με άτομα ανασφαλή που βιώνουν φοβιστικά συναισθήματα, τα οποία και δεν καταφέρνουν να διαχειριστούν. Επίσης η χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση έχουν συνδεθεί με στομαχικές και εντερικές ενοχλήσεις. Η ουσιαστική αιτία είναι η αδυναμία του ατόμου να διαχειριστεί τον φόβος και την ανασφάλεια που βιώνει με  αποτέλεσμα να εκδηλώνει πόνους στην κοιλιακή χώρα.

Πόνος στη μέση. Ο πόνος στη μέση έχει συνδεθεί με τα βάρη της ζωής. Βάρη οικονομικής φύσεως, υπερβολικές ευθύνες, πολλές υποχρεώσεις στη ζωή ενός ατόμου και έλλειψη στήριξης από το περιβάλλον είναι πολύ πιθανό να οδηγήσουν σε πόνο στην πλάτη και την μέση.

Πόνοι στις αρθρώσεις. Οι πόνοι στις αρθρώσεις και στα γόνατα έχουν συνδεθεί με άτομα με ισχυρή γνώμη, άκαμπτα, καθόλου διαλλακτικά αλλά και περήφανα.

Σεξουαλικά προβλήματα. Τα σεξουαλικά προβλήματα έχουν συνδεθεί με την ψυχική φόρτιση και τις στρεσογόνες καταστάσεις. Μελέτες έχουν βρει μία σχέση μεταξύ ψυχικών δυσκολιών και δυσκολιών στην ερωτική ζωή.

Καρδιαγγειακά προβλήματα. Προβλήματα όπως η ταχυκαρδία και η αύξηση της πίεσης έχει συνδεθεί με την άσχημη ψυχική μας διάθεση.

Γενικά μιλώντας θα μπορούσαμε να πούμε πως τα ψυχοσωματικά προβλήματα επηρεάζουν κυρίως τα άτομα που βιώνουν έντονο άγχος. Το άγχος και άλλα αρνητικά συναισθήματα όπως ο θυμός, ο φόβος, η στεναχώρια, η λύπη, η ανασφάλεια, το ανικανοποίητο, η αποτυχία, η απαιτητικότητα, η ανυπομονησία, η ισχυρογνωμοσύνη, η χαμηλή αυτοεκτίμηση κ.α. Όλες οι παραπάνω δυσκολίες αποτελούν σημαντικές αιτίες εμφάνισης ψυχοσωματικών συμπτωμάτων.

΄΄Με απλά λόγια, η βιολογική διεργασία που επιτελείται όταν αισθανόμαστε στρες και άγχος, προκαλεί φλεγμονές και στη συνέχεια προβλήματα στο σώμα μας. Κάθε φορά που νιώθουμε στρες παράγεται μια ορμόνη στο σώμα μας που ονομάζεται κορτιζόλη. Η κορτιζόλη είναι ιδιαίτερα «εποικοδομητική» κυρίως σε περιόδους που «απειλούμαστε» από το οτιδήποτε, καθώς μας κινητοποιεί και αυτό χρειάζεται σε αυτές τις περιπτώσεις.

Όμως, η κορτιζόλη θεωρείται και η κατεξοχήν ορμόνη του στρες. Όταν το στρες αυξάνει σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα (όπως στην κατάθλιψη), τα επίπεδα της κορτιζόλης στον οργανισμό είναι υψηλά και προκαλούν ανεπιθύμητες ενέργειες, φθείροντάς τον. Με αυτό τον τρόπο αυξάνονται οι κυτοκίνες, οι οποίες είναι οι πρωτεΐνες που ευθύνονται για ανοσολογικά θέματα και την εύρυθμη λειτουργία των κυττάρων. Το αποτέλεσμα όλης αυτής της διεργασίας είναι η δημιουργία φλεγμονών στο σώμα μας, οι οποίες συμβάλλουν στην έναρξη των ασθενειών (Lazarus, R.S., 1996).

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα προκύπτουν λόγω της αδυναμίας διαχείρισης των ψυχικών δυσκολιών. Καταπιεσμένα συναισθήματα και επιθυμίες, συναισθήματα που δεν λεκτικοποιήθηκαν,  υπέρμετρο στρες και γενικότερες ψυχικές δυσλειτουργίες ενδέχεται να οδηγήσουν σε σωματικούς πόνους χωρίς παθολογική αιτία. Αυτό μοιάζει απαραίτητα κακό; Ίσως και όχι. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Τα σημάδια αυτά έρχονται απλά για να μας ειδοποιήσουν πως κάτι μας συμβαίνει και χρειάζεται να μας φροντίσουμε. Δρουν κατά μία έννοια ευεργετικά και επικουρικά. Είναι ο τρόπος της ψυχής μας να μίλα. Αυτό που θα πρέπει να μας προβληματίσει σοβαρά είναι τα χρόνια ψυχοσωματικά συμπτώματα. Η χρονιότητα ουσιαστικά είναι το πρόβλημα και όχι η εμφάνιση.

Κύριο μέλημα μας είναι να επιστρέψουμε στον εαυτό μας, να τον ακούσουμε και να τον βοηθήσουμε. Πρέπει να καταλάβουμε τι μας συμβαίνει και να ζητήσουμε αν χρειαστεί ακόμη και βοήθεια για την διαχείριση των συναισθημάτων μας και των γενικότερων ψυχικών δυσκολιών μας. Ας κρατήσουμε τα άσχημα μακριά, ας εκφράζουμε αυτά που νιώθουμε πριν γίνουν τοξικά, ας ΜΙΛΑΜΕ.

*Βιβλιογραφικές αναφορές

Lazarus, R.S. (1996). Psychological stress and the coping process. McGraw Hill, New York.