Ελληνική προεδρία στο Συμβούλιο της Ευρώπης | PellaNews

Ελληνική προεδρία στο Συμβούλιο της Ευρώπης

Δημήτρης Κώνστας*

Στις πολλές ιδιαιτερότητες των ημερών της πανδημίας έρχεται αύριο, 15 Μαΐου, να προστεθεί άλλη μία: η ανάληψη από τη χώρα μας της προεδρίας ενός μεγάλου διεθνούς Οργανισμού, του Συμβουλίου της Ευρώπης. Οσο θα παρακολουθούμε τις προσπάθειες αξιοποίησης αυτής της σπάνιας για την εξωτερική μας πολιτική ευκαιρίας, σκέφτηκα πως είναι η στιγμή κατάλληλη να θυμίσει κανείς πώς ασκήθηκε για τελευταία φορά πριν από 22 χρόνια (Μάιος-Νοέμβριος 1998) η προεδρία αυτή σε εποχές που πολιτικοί και διπλωμάτες συνομιλούσαν, συνεδρίαζαν και –το σημαντικότερο– ταξίδευαν με προορισμό το Στρασβούργο.

Κύρια θεσμική επιδίωξη της προεδρίας μας ήταν η αναβάθμιση του ρόλου των μη κυβερνητικών οργάνων του Συμβουλίου και ιδίως της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, προσπάθεια που είχε ως πρακτικό αποτέλεσμα να θεσμοθετηθεί υποχρέωση του πρώτου να απαντά στη Συνέλευση εντός ανώτατου ορίου εννέα μηνών, καθόλου ευκαταφρόνητο επίτευγμα, εάν αναλογισθεί κανείς ότι απαντήσεις εκκρεμούσαν μέχρι και έξι χρόνια!

Ομως η προεδρία έπρεπε να αξιοποιηθεί για την προώθηση και εθνικών θεμάτων. Τη στιγμή που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωστής Στεφανόπουλος ευχαρίστησε από το βήμα της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης τον Οργανισμό επειδή το 1969 εκδίωξε τη Χούντα των Συνταγματαρχών, η Ελλάδα είχε πλέον «πρόσωπο» να διεκδικήσει αυστηρή μεταχείριση κάθε κράτους που παραβίαζε αρχές και αποφάσεις του Συμβουλίου.

Λίγο πριν από την ανάληψη της προεδρίας είχε εκδοθεί Απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην Υπόθεση Λοϊζίδου με την οποία καταδικάστηκε ως εισβολέας η ίδια η Τουρκία και της ζητήθηκε, όχι μόνο να αποζημιώσει την Τιτίνα Λοϊζίδου για τον χρόνο στέρησης της περιουσίας της στην κατεχόμενη Κυρήνεια αλλά και να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη απόλαυσή της στο μέλλον, ανοίγοντας τον δρόμο για άλλες παρόμοιες προσφυγές.

Εάν η Επιτροπή Μονίμων Αντιπροσώπων (ΕΜΑ), αρμόδια για την υλοποίηση των Αποφάσεων του Δικαστηρίου, διαπίστωνε μη συμμόρφωση, όφειλε να υιοθετήσει Ενδιάμεση Απόφαση (Interim Resolution) και να επιβάλει στη χώρα-παραβάτη κυρώσεις που έφθαναν μέχρι την αποπομπή από τον Οργανισμό.

Η προσπάθεια υλοποίησης ξεκίνησε επί ελληνικής προεδρίας και οδήγησε σχεδόν ένα χρόνο αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου 1999, έπειτα από πέντε συνεδριάσεις της ΕΜΑ, στην ομόφωνη, πλην Τουρκίας, υιοθέτηση σχετικής Interim Resolution.

Προηγήθηκε μεγάλη διπλωματική κινητοποίηση, με αποκορύφωμα τη συνάντηση στα μέσα Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες των Ελλήνων πρέσβεων στα σαράντα τέσσερα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. Τελικά η Τουρκία αποζημίωσε την Τιτίνα Λοϊζίδου, όμως η τραγική απώλεια του Γιάννου Κρανιδιώτη λίγες ημέρες μετά τη συνάντηση των Βρυξελλών, η Υπόθεση Οτσαλάν, οι αλλαγές ηγεσίας στο υπουργείο Εξωτερικών και στις προτεραιότητες της εξωτερικής μας πολιτικής εξασθένισαν τη δυναμική της Απόφασης Λοϊζίδου.

Αξίζει να μνημονευτούν ακόμη δύο, λιγότερο γνωστές, πρωτοβουλίες της ελληνικής προεδρίας. Η πρώτη ήταν η παρέμβαση στην κρίση που ξέσπασε στην Αλβανία στα μέσα Σεπτεμβρίου του 1998, μετά τη δολοφονία του υπαρχηγού του Δημοκρατικού Κόμματος και την προσπάθεια κατάληψης της εξουσίας από οπλισμένους οπαδούς του αρχηγού του Σαλί Μπερίσα.

Σε αντίθεση με την πάγια πρακτική του Συμβουλίου να μην εμπλέκεται σε διεθνείς κρίσεις, η ΕΜΑ έκανε δεκτή πρόταση της ελληνικής προεδρίας για επιτόπια επίσκεψη/παρέμβαση στα Τίρανα που οδήγησε σε εκτόνωση της κρίσης. Ηταν η πρώτη και μάλλον η τελευταία φορά που δραστηριότητα του Συμβουλίου της Ευρώπης καλύφθηκε από το CNN.

H δεύτερη πρωτοβουλία ήταν η προσπάθεια αποτροπής της στρατιωτικής επέμβασης του ΝΑΤΟ με την αξιοποίηση αιτήσεως της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας να ενταχθεί στο Συμβούλιο της Ευρώπης και της ανάληψης από το τελευταίο ρόλου διερεύνησης και καταλογισμού ευθυνών και τελικά εξομάλυνσης της κρίσης στο Κόσοβο.

Το σχέδιο τεσσάρων σημείων (άμεση κατάπαυση του πυρός, αποστολή ομάδας επιτήρησης στο Κόσοβο, διεύρυνση επαφών του Συμβουλίου με εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών , και σύνταξη καταλόγου με δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στη Γιουγκοσλαβία ώστε να εναρμονισθεί με τις αρχές του Συμβουλίου) που ανέπτυξε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Παπανδρέου στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης έτυχε θετικής υποδοχής από όλες τις κοινοβουλευτικές ομάδες.

Παραμονές όμως της μετάβασης του Παπανδρέου στο Βελιγράδι, το καθεστώς Μιλόσεβιτς δυναμίτισε την προσπάθεια, αρνούμενο να χορηγήσει βίζα σε αξιωματούχους του Συμβουλίου! Ακολούθησαν οι ΝΑΤΟϊκοί βομβαρδισμοί.

* διατελέσαντας πρέσβης εκ προσωπικοτήτων, μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδος στο Συμβούλιο της Ευρώπης την τριετία 1997-1999